Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü AB ülkelerindeki uygulamalarla alanın uzmanları ve sığınmaevlerinde kalanların önerileri doğrultusunda kadın sığınmaevlerinin standartlarını tespit etti.
KSGM şiddete maruz kalmış ya da risk altındaki kadınlara, şiddetten arınmış ve insan onuruna yakışır koşullarda geçici sığınma hizmeti sunan sığınmaevleri standartlarının Türkiye genelinde tutarlılık göstermesini ve hizmet kalitesinin arttırılmasını amaclayarak kadın sığınmaevleri kılavuzu hazırladı.
Kadına yönelik aile içi şiddetle mücadele projesi kapsamında hazırlanan kılavuzda, sığınmaevlerinin çalışma ilkelerine de yer verildi. Kılavuzda, sığınmaevlerinin yasal dayanağı, ihtiyaçları, işbirliği yapılacak kurum ve kuruluşlar, kaynak arttırımı, yerleşim yeri, binası ve bölümleriyle kadınlar ve çocuklarına yönelik hizmetler konusunda belirlenen standartlar da vurgulanıyor.
Sığınmaevlerinin çalışma ilkelerine göre, kadınlar kendi hayatlarıyla ilgili kararları kendileri verecek, yöneticiler, çalışanlar, başka kurum ve kuruluşlar kadınların yerine karar veremeyecek.
Gizlilik ilkesi doğrultusunda sığınmaevlerinin adres, telefon ve faks numaraları gizli tutulacak. İsminde ya da broşürde, bulunduğu bölgeye ait bir ipucu olmayacak. Kadınlarla ilgili hiçbir bilgi, kadının onayı olmadan sığınmaevi ve danışma merkezi tarafından başkalarına aktarılmayacak.
Kadın ve çocuklarla çalışanların güvenliğinin sağlanması için emniyet birimleriyle işbirliği yapılacak. Şiddet içermeyen bir ortam oluşturulması için sığınmaevinde hizmet alanlarla hizmet verenlerin, hiç kimseye, hiçbir şekilde, hiçbir zaman şiddet uygulamasına izin verilmeyecek. Sığınmaevleri başvuranlara 7 gün 24 saat esasına göre ücretsiz ve kaliteli hizmet verecek.
Kadınların çocuklarıyla birlikte kabul edileceği sığınmaevlerinde, dil, ırk, mezhep, din, engellilik, siyasi düşünce farkı gözetmeden tüm kadınlara eşit muamele yapılacak. Kadınların günlük yaşama aktif katılmalarının sağlanması için önlemler alınacak.
Sığınmaevlerinde kadın bakış açısına sahip, kadın sorunlarına duyarlı, ayrımcılığın önlenmesi için mücadele eden kişilerce hizmet sunulacak.
Sığınmaevlerinin yapılacağı yere, kadınların ve çocukların gizliliği ve güvenliği ile ulaşım imkanları göz önünde bulundurularak karar verilecek.
Sığınmaevi kurulurken, şu unsurlar göz önünde bulundurulacak:
‘a.Kadın ve çocuklara şiddetin örseleyici etkilerini onarmalarına yardımcı olacak şekilde sessiz ve huzurlu bir ortam sağlanarak hizmet verilecek.
b.Mahremiyete saygı ve bireysellik, bina planı sırasında temel ilke olarak ele alınacak.
c.Sığınmaevlerinde hobi odaları ve çocuklar için oyun odası gibi sosyal yaşamı güçlendirecek olanaklar yer alacak.
d.Engelli kadınlar için uygun mimariye ve donanıma sahip olacak.
e.Sadece kadınların değil, çocuklarının ihtiyaçlarını da karşılayacak şekilde düzenlenecek.
f.Her kadın ve çocukları için ayrı oda kurulacak ve odalarda ayrı tuvalet ve banyo bulunacak.
g.Kadınların deneyimlerini paylaşabilmeleri için büyük salonlar gibi ortak alanlar oluşturulacak.”
Büyük sığınmaevlerinin kadınlarda ”büyük bir otelde yaşadıkları” hissi uyandırdığına dikkat çekilen kılavuzda, buralarda bir grup olma hissi yaşanmadığı ve kişiler arası etkileşim sağlanamadığı ifade edildi. Bu sebeple sığınmaevleri için en uygun sayının 15 kadın ve çocukları olarak belirlenmesi gerektiği vurgulandı.
Mekanların mahremiyete saygı gösterilecek şekilde planlanması ve bireysel danışmanlık hizmeti için en az bir odanın ayrılması gerektiği belirtilen kılavuzda, sığınmaevlerinin ilk kabul bölümünün 7 gün 24 saat hizmet vermesinin önemi dile getirildi.
Sığınmaevlerinde çocuk bakımı, oyun ve danışmanlık için yeterli alanın oluşturulması gerektiğine işaret edilen kılavuzda, çocuk hizmetleri için ayrılacak odalarda şu özelliklerin bulunması istendi:
”a.Oyun odalarında farklı yaşlardaki çocuklar için oyuncaklar yer almalı ve bu oyuncaklar çocuklara sorunlarını yaratıcı yollarla çözmesini sağlayacak nitelikle olmalı.
b.Odalar çocukların güvenlik, iletişim, tek başına olma, yaratıcılık, hareket etme, kendini ifade etme ihtiyaçlarını karşılamalı.
c.Çocukların, anneleriyle fiziksel etkinliklerde bulunabilecekleri bahçeler düzenlenmeli.”
Sığınmaevlerinde çocuklara verilecek hizmetlerin planlanması için çocukların yaşadıkları sorunlar ve çözümlerin analiz edilmesi gerektiği belirtilen kılavuzda, çocukların aile içi şiddetin etkileri, öz güven kaybı, travma, korku, tedirginlik gibi sorunlarının psikolojik destek, oyun ve sanatla terapi, yaratıcılık çalışmaları ve sosyal etkinliklere katılım gibi yöntemlerle çözülmesinin önemi üzerinde duruldu.
Sığınmaevlerine fiziksel, cinsel, duygusal ve ekonomik istismara uğramış, boşanma, terk edilme veya eşin ölümü nedeniyle ekonomik ve sosyal yoksunluk içine düşmüş, istenmeyen evliliklere zorlanan, evlilik dışı hamile kalan ya da çocuk sahibi olan ve bu nedenle ailesi tarafından kabul edilmeyen, cezaevinden yeni çıkmış, yardım ve desteğe ihtiyacı olan kadınların hizmet alacağı kaydedilen kılavuzda, hizmet alabilecek kadınlar ”18 yaşını doldurmuş ya da resmi evlilik yoluyla reşit sayılan 17 yaşını doldurmuş ve bu sorunlardan en az birini yaşayan” olarak belirtildi.
Barınma ihtiyacı olan tüm kadınlara sığınmaevi hizmeti sunulması gerektiği belirtilen kılavuzda, bu nedenle farklı ihtiyaçlara cevap veren ihtisaslaşmış sığınmaevleri kurulması önerildi. İhtisaslaşmış sığınmaevlerinde hizmet alması gereken kadınlar ise ”alkol ve uyuşturucu bağımlılığı olan, fuhşu meslek edinmiş, psikiyatrik ya da bulaşıcı hastalığı olanlar” şeklinde sıralandı.
Sığınmaevlerindeki ilk bir kaç günün çok önemli olduğu vurgulanan kılavuzda, bu sürede kadına iyi bir danışmanlık hizmeti sunulması gerektiğine, çünkü kadının bu süreçte şiddetin üzerinde bıraktığı yıkıcı-örseleyici etkileri onarmaya başladığı ve sonraki aşamalar için karar verdiğine işaret edildi. Kılavuzda, şunlar ifade edildi:
”Bu aşama, birkaç saatten, günlere ya da haftalara kadar uzayabilmektedir. Kadın bu aşamada sığınmaevinde kalıp kalmayacağına da karar vermektedir. Sığınmaevinde kalmak ya da geri dönmek kadının vereceği bir karardır ve saygı duyulması gerekir. Ancak kadına eve geri dönse bile istediği an sığınmaevine tekrar dönebileceğinin güvencesi verilmelidir. Kadın eğer eşine geri dönmek isterse kendisini ve çocuklarını şiddetten koruyabilmesi için stratejiler geliştirmesinde destek olunmalıdır.
Kadın ilk görüşmeden sonra ister sığınmaevinde kalmaya ister geri dönmeye karar versin, kadınlara yargılayıcı olmayan profesyonel destek alma hakkına sahip olduğu kabul edilmelidir.”
Sığınmaevlerine ait bilgilerin şiddet uygulayanlara verilmemesi konusunda kadınların uyarılması istenen kılavuzda, kadına, güvenlik önlemlerinin amacının ”kendisini kontrol altında tutmak değil, kendi ve çocuklarının can güvenliğini korumak olduğunun” anlatılması gerektiği ifade edildi.
Kadınların güçlendirilmesi için sığınmaevlerinde psikolojik desteğin yanı sıra eğitim desteği verilmesi gerektiği de vurgulanan kılavuzda, ”Sığınmaevleri kadınlar için bir eğitim merkezi işlevi görmeli, kadına şiddetsiz ilişki ve iletişim becerilerinin yanı sıra okuma yazma öğrenmesi, mesleki eğitim alması, işini kurması, iş bulması ya da çalışması için gerekli eğitimler verilmelidir” şeklinde ifade edildi.
İş sahibi olmayanların istihdama katılmaya yönlendirilmesi tavsiye edilen kılavuzda, çalışan kadınların iş yerleri ile görüşülerek onları şiddetten koruyacak güvenlik önlemlerinin alınmasının sağlanması istendi.
Kılavuzda, kadınların finansal anlamdaki yasal haklarının takibinin yapılması önerildi.
